04 — 07
Razvoj javnih politika, propisa i standarda
PRSD airine dokaze pretvara u standarde i zakone koji dugoročno čuvaju zdrav vazduh u zatvorenom prostoru.
PRSD
Crna Gora od 2009. mjeri spoljašnji vazduh prema standardima EU, ali za vazduh u njenim učionicama ne postoji ništa slično. Ne postoji nacionalni operativni standard kvaliteta vazduha u zatvorenom prostoru u školama i javnim zgradama, niti javna baza mjerenja u zatvorenom prostoru na kojoj bi se mogao zasnovati. PRSD obezbjeđuje da airin tehnički i obrazovni rad prati čvrst regulatorni temelj, pa kvalitet vazduha u zatvorenom prostoru od izolovanog tehničkog pitanja postaje pitanje institucionalne i javne odgovornosti.
Od istraživanja do propisa, korak po korak
PRSD počinje od razumijevanja pravila koja već postoje i odatle gradi put ka konkretnom pravnom predlogu zasnovanom na crnogorskim podacima.
- Mapiranje stanja
Baza propisa
PRSD mapira postojeće propise i strategije o vazduhu u zatvorenom prostoru u Crnoj Gori, širom EU i svijeta i objedinjuje ih u jedinstvenu bazu, koja nastaje kao zajednička publikacija sa Univerzitetom Braun.
- Određivanje pravca
Strategija standarda
Iz tog mapiranja nastaje strategija razvoja javnih politika, propisa i standarda: preporuke za javne politike i tehnički standardi za zdrav vazduh u zatvorenom prostoru u školama i šire, prilagođeni različitim državama i sistemima. Smjernice o graničnim vrijednostima za CO2, PM2.5 i ventilaciju usklađuju rad sa Globalnim smjernicama SZO o kvalitetu vazduha (2021) i Direktivom (EU) 2024/2881 o kvalitetu ambijentalnog vazduha i čistijem vazduhu za Evropu.
- Zasnovano na dokazima
Podaci samog pilot-projekta
Nalazi airinog pilot istraživanja ugrađuju se u nacrt čim stignu, uključujući uparene podatke iz škola i domova 40 domaćinstava koja učestvuju. Ti podaci iz domaćinstava omogućavaju da se preporuke odnose i na vazduh u stambenom prostoru, za zdravije domove uz zdravije škole.
- Od dokaza do zakona
Nacrt pravnog predloga
Rad se zaokružuje nacrtom pravnog predloga o standardima kvaliteta vazduha u zatvorenom prostoru, zasnovanim na podacima samog pilot-projekta, za zemlju u kojoj okvir za vazduh u zatvorenom prostoru još ne postoji.
Saradnja sa Vladom
PRSD uključuje nadležna ministarstva i pozicionira airu kao savjetnika vladama i institucijama na visokom nivou u oblasti javnih politika o kvalitetu vazduha u zatvorenom prostoru, od prioriteta sprovođenja i institucionalnog pozicioniranja do redosljeda ključnih aktivnosti. Stvari se već pokreću. Vlada Crne Gore objavila je 2025. i 2026. informacije o unapređenju kvaliteta vazduha u zatvorenom prostoru, bila je jedan od pokrovitelja događaja UN „Healthy Indoor Air: A Global Call to Action“ na marginama 80. zasjedanja Generalne skupštine UN, a 2026. se pridružila Francuskoj i Esvatiniju kao pokrovitelj događaja „Healthy Indoor Air in Schools: Every Breath Shapes Learning“, koji je MIAI organizovao na marginama Generalne skupštine UN.
Temelj
Razvijeno sa stručnjacima za javne politike i pravo
PRSD okuplja međunarodne više savjetnike za strategiju, javne politike i međunarodno pozicioniranje, dr Georgiu Lagoudas i Skandana Ananthasekara, sa prof. Lidiom Morawskom, stručnjakinjom za nauku i javne politike o kvalitetu vazduha. Pravne i regulatorne savjete o nacionalnom okviru i usklađivanju sa EU daju pravni fakulteti Univerziteta Crne Gore i Univerziteta Donja Gorica, uz pravnu podršku advokatske kancelarije JMV, a saradnju sa Vladom vodi Blake Margason, rukovodilac za institucionalnu saradnju.
Međunarodni viši savjetnici
Nauka i javne politike o kvalitetu vazduha
Pravni fakulteti i pravna podrška
Saradnja sa Vladom
Kuda idemo
Od dokaza do nacionalnog okvira
Baza i strategija
Baza propisa i strategija standarda uspostavljene do kraja pilot-projekta, u avgustu 2027.
Nacrt pravnog predloga
Nacrt pravnog predloga o standardima kvaliteta vazduha u zatvorenom prostoru, zasnovan na podacima samog pilot-projekta, za zemlju koja okvir još nema.
Okvir za prilagođavanje
Pošto je kvalitet vazduha dio Poglavlja 27 u pristupanju Crne Gore EU, okvir koji Crna Gora može da usvoji, a druge zemlje da prilagode.
Osmišljena da je pokreće zajednica, u praksi zasnovana na dokazima i postavljena tako da je svaka zemlja može ponoviti.
I zajednica koja je nosi - najprije provjerena u Pljevljima, dokumentovana u priručniku koji svaka zemlja može usvojiti.